14 Dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych (miażdżycowo- krążeniowa)
Założenia diety:
Energia 2000
Białko 75-80
Tłuszcz 60
Węglowodany
przyswajalne 290
Błonnik pokarmowy > 35
Zastosowanie i cel diety
Dieta stosowana jest:
– w hiperlipidemii (hipercholesterolemii, hipertriglicerydemii, hiperlipidemii mieszanej),
– w miażdżycy,
– w profilaktyce niedokrwiennej choroby serca.
Celem diety jest zmniejszenie stężenia lipidów w surowicy krwi.
Charakterystyka diety
Najważniejszą cechą charakterystyczną diety jest ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych i częściowe ich zastąpienie wielo- i jedno- nienasyconymi kwasami tłuszczowymi.
Oleje są najzdrowszymi tłuszczami, zawierają bowiem mało kwasów tł. nasyconych, a dużo więcej nienasyconych. Stosunek kwasów tł. nasyconych do wielonienasyconych do jednonienasyconych to 0,7: 0,8: 1,5. Olej rzepakowy i oliwka z oliwek dostarczają głównie jednonienasycony kwas oleinowy, natomiast niezbędne nienasycone kwasy tł. znajdują się w olejach: słonecznikowym, sojowym, kukurydzianym, z zarodków pszennych, sojowym, rzepakowym (najlepiej dodawać na surowo do gotowych potraw). Cennymi produktami są również orzechy włoskie,migdały, ziarna np. słonecznika ( źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych, wit. E iselenu).
2-3 razy w tygodniu w diecie powinny znaleźć się ryby bogate w kwasy tł. wielonienasycone (omega-3): makrela, łosoś, sardynki, tuńczyk, śledzie.
Z diety należy wyeliminować tłuszcze zwierzęce: smalec, słoninę, boczek, tłuste: mięsa, drób, wędliny, sery. Dużemu ograniczeniu podlega masło.
Należy ograniczyć sól kuchenną do 5g/dobę oraz przyprawy i sosy z dodatkiem glutaminianu sodu (np. Vegeta).
W omawianej diecie powinny się znaleźć produkty zawierające substancje o działaniu przeciwmiażdżycowym. Warzywa i owoce zawierające witaminę C i karoten (np. borówki, czarna porzeczka, grejpfruty, marchew, dynia, sałata). Warto również wzbogacić dietę o: cebulę, czosnek,, buraki, selera, suche nasiona roślin strączkowych, brukselkę, brokuły, kalafiory, jabłka, morele, pigwę, winogrona czerwone, zieloną herbatę, produkty mleczne fermentowane (kefir, jogurt).
Cennymi w diecie są produkty zawierające błonnik jak: płatki owsiane, pieczywo razowe, otręby pszenne zwiększające pasaż jelitowy.
Należy unikać smażenia. Gotować w wodzie i na parze, dusić bez tłuszczu, piec w folii aluminiowej, pergaminie.
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | Woda przegotowana, wody mineralne, słaba herbata, herbata zielona, kawa zbożowa, soki z warzyw, owoców, napoje z kwaśnego mleka i warzyw ,napoje z serwatki i warzyw, mleko chude, chudy jogurt i kefir, w ograniczonej ilości kawa rozpuszczalna z mlekiem | Kawa natur. ze śmietanką, napój z owoców i śmietanki, tłuste mleko, napoje alkoholowe, jogurt pełnotłusty |
| Pieczywo | Pieczywo z pełnego ziarna, chleb razowy graham, chleb pełnoziarnisty, chrupki, bułki grahamki, w umiarkowanych ilościach pieczywo jasne i półcukiernicze | Pieczywo z dużą ilością żółtek i tłuszczu/p> |
| Dodatki do pieczywa | Chude wędliny, szynka, polędwica, drobiowe, pasty z mięsa i warzyw, ryby morskie, ser twarogowy chudy, chudy serek homo, dżemy niskosłodzone, w ogr. ilości: masło, margaryna, miód, jaja, sery tłuste | Masło w dużych ilościach, tłuste wędliny, kiszka, konserwy, mięsne, pasztetowa, salceson, smalec, ser twarogowy tłusty, sery topione |
| Zupy i sosy | Chude, jarzynowe, owocowe, krupniki, podprawiane jogurtem, kefirem lub zawiesiną z mleka i mąki, chudy rosół, mleczne na mleku odtłuszczonym sosy na wywarach z warzyw, np.: pietruszkowy, koperkowy, pomidorowy, potrawkowy, grzybowy, cytrynowy, chrzanowy, mleczny, sosy zimne: owocowe, w ogr. il. sosy sałatkowe niskotłuszczowe | Na wywarach mięsnych, kostnych, tłuste, zagęszczone zasmażką, z dużą ilością śmietany sosy zawiesiste, tłuste majonezy, sosy ze śmietaną i dużą ilością tłuszczu |
| Dodatki do zup | Bułka, ryż , grzanki, kasze, makaron pełnoziarnisty, lane ciasto na białku, ziemniaki | kluski francuskie |
| > Mięso, drób, ryby | mięso chude: cielęcina, jagnię, kurczak bez skóry, królik, indyk, chude ryby słodkowodne, ryby morskie, potrawy gotowane, pieczone w folii, pergaminie, duszone bez tłuszczu, w ograniczonej ilości młoda wołowina, schab i dziczyzna | tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, podroby, gęsi, kaczki, potrawy nasiąknięte tłuszczem, smażone, pieczone w sposób tradycyjny, |
| Potrawy półmięsne i bezmięsne | budynie z mięsa, kasz, warzyw, z sera, warzywa faszerowane mięsem, makaron z mięsem, leniwe pierogi, kluski ziemniaczane, risotto, w ogr. ilości zapiekanki, kotlety z kaszy | Bigos, potrawy smażone, owoce smażone w cieście, placki ziemniaczane |
| Tłuszcze | Oleje: rzepakowy, słonecznikowy, sojowy, oliwa z oliwek, w ograniczonej ilości masło, margaryny miękkie | Smalec, słonina, boczek, łój, margaryny twarde, olej palmowy |
| Warzywa i owoce | Warzywa świeże i mrożone, owoce świeże i suszone, w niewielkiej ilości: orzechy laskowe, włoskie, pestki np. słonecznika | Warzywa solone, konserwowane |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone: frytki, krążki |
| Desery | kompoty, kisiele, galaretki, leguminy z serka homogenizowanego, owoce z serkiem, musy owocowe, sałatki owocowe, budynie na chudym mleku | wszystkie produkty z dużą ilością tłuszczu i cukru np.: ciasta, torty, faworki, pączki, chałwa, czekolada |
| Przyprawy | sól max. 5 g dziennie, przyprawy korzenne, ziołowe, w ogr. ilości ostre przyprawy | ocet |
Opracowano na podstawie „DIETETYKA Żywienie zdrowego i chorego człowieka”
H. Ciborowska, A. Rudnicka