12 Dieta ubogoenergetyczna (odchudzająca)
Zastosowanie i cel diety
Dieta ubogoenergetyczna ma zastosowanie podczas redukcji masy ciała u osób z nadwagą i otyłością. Celem diety jest:
– redukcja masy ciała,
– zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu,
– utrzymanie dobrego samopoczucia pacjenta,
– ograniczenie uczucia głodu.
Charakterystyka diety
Dieta powinna dostarczać zmniejszoną ilość kalorii, a równocześnie być zrównoważona pod względem składników odżywczych. Dla osób otyłych źródłem energii, obok pożywienia , ma być nagromadzona w organizmie tkanka tłuszczowa. 1 g tkanki tłuszczowej dostarcza 7 kcal, a 1 kg-7000 kcal. Aby zredukować 1 kg masy ciała w ciągu tygodnia, trzeba zmniejszyć podaż energii o 1000 dziennie, jeżeli 0,5 kg tygodniowo, deficyt dzienny będzie wynosił 500 kcal. Zapotrzebowanie energetyczne ustala się indywidualnie biorąc pod uwagę aktywność fizyczną, wiek, płeć i podstawową przemianę materii. Wartość diety ubogoenergetycznej waha się w granicach 1000-1500 kcal, nie powinna być mniejsza od 1000 kcal.
W diecie tej największym ograniczeniom podlegają tłuszcze. Zaleca się nie więcej niż 40 g tłuszczu na dobę, z czego 25-30 g to tłuszcz niewidoczny pochodzący z mleka, jaj, mięsa, drobiu i wędlin. W ramach dozwolonej ilości zaleca się oleje roślinne.
Dieta nie powinna zawierać mniej niż 100 g węglowodanów, ta ilość uchroni przed zużywaniem białka ustrojowego. Wskazane jest pieczywo razowe (bez dodatku miodu, karmelu), chrupkie, kasza gryczana, otręby. Pieczywo jasne, makarony, pozostałe kasze podaje się w ograniczonych ilościach. Produkty zbożowe z pełnego przemiału mają mniej kalorii niż pieczywo jasne, są źródłem błonnika pokarmowego, wit. z grupy B i soli mineralnych. Błonnik odgrywa znaczącą rolę w redukcji masy ciała- zwiększa objętość pożywienia, daje uczucie sytości.
Najlepiej wykluczyć z diety produkty zawierające cukry łatwo przyswajalne: cukier,miód, dżemy, ciastka, desery.
Produkty te mają wysoki indeks glikemiczny- wpływają na zwiększone wydzielanie insuliny wpływającej na odkładanie się tłuszczu w organizmie.
Białko zaleca się w normie fizjologicznej-1g/kg mc., tj.70-80 g na dobę. Białko zwierzęce powinno się znaleźć w 3 głównych posiłkach. Należy wybierać chude: mleko, mięso drób, w ograniczonej ilości jaja, wędliny głównie drobiowe.
Warzyw i owoców zaleca się ok.750 g na dobę głównie w postaci surówek. Można też w postaci sałatek bez majonezu, gotowanych, „z wody” ewentualnie z dodatkiem małej ilości surowego masła. Zwiększyć należy il. warzyw bogatych w B-karoten.
Ograniczyć sól kuchenną do 5g/dobę oraz ostre przyprawy, które pobudzają łaknienie.
Zupy i sosy zawiesiste, wysokokaloryczne należy wykluczyć. Można spożywać zupy czyste lub zamiast zup można podać soki i napoje z warzyw i owoców.
Zaleca się 4-5 małych posiłków spożywanych regularnie. „Jedzenie na sucho” daje uczucie sytości- korzystnie jest popijać dopiero po posiłku. Zaleca się ok.1,5 l płynów dziennie. Pragnienie najlepiej ugasić wodą.
Potrawy sporządza się metodą gotowania małej ilości wody lub na parze, w szybkowarach, w naczyniach przystosowanych do gotowania bez wody, w kuchenkach mikrofalowych, w kombiwarze. Mogą też być duszone bez dodatku tłuszczu lub pieczone w folii, pergaminie, na ruszcie, rożnie.
Do potraw używać tylko mleka płynnego odtłuszczonego lub w proszku. Małą ilość tłuszczu dodawać na surowo do gotowych potraw.
Zastosowanie mają przyprawy przyspieszające przemianę materii: kminek, kolendra, majeranek, ogórecznik, ruta, seler.
Najkorzystniej pić napoje niesłodzone. Desery spożywać w ograniczonej ilości z niewielkim dodatkiem słodzika.
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje bez cukru | Woda przegotowana, wody mineralne, herbata czarna, herbata zielona, czerwona, owocowa, kawa zbożowa, soki z warzyw, owoców, napoje z kwaśnego mleka i warzyw ,napoje z serwatki i warzyw, mleko chude 1,5- 0,5% tł., chudy jogurt i kefir, koktajl mleczno- owocowy, napoje „light”, w ogr. ilości słaba kawa naturalna | Wszystkie napoje słodzone cukrem, mocna kawa, kawa natur. ze śmietanką, kakao naturalne, napój z owoców i śmietanki, tłuste mleko, napoje alkoholowe, lemoniada, coca-cola, pepsi |
| Pieczywo | Pieczywo z pełnego ziarna, chleb razowy graham, chleb pełnoziarnisty, chrupki, bułki grahamki, w umiarkowanych ilościach pieczywo pszenno- żytnie, bułki rogale | Wypieki z dodatkiem cukru, chleb na miodzie, biszkopt z cukrem, ciasta kruche, ucierane, |
| Dodatki do pieczywa | Chude wędliny, szynka, polędwica, drobiowe, pasty z mięsa i warzyw, chude ryby, ser twarogowy chudy, serek ziarnisty, chudy serek homo, jaja faszerowane, jaja na miękko lub jajecznica, w ogr. ilości: masło, margaryna (kubkowa), ser twarogowy półtłusty | Masło w dużych ilościach, tłuste wędliny, kiszka, konserwy, mięsne, pasztetowa, salceson, smalec, ser twarogowy tłusty, sery topione, tłuste sery podpuszczkowe, sery pleśniowe, ser Feta, sery typu Fromage, miód, dżemy, marmolady, konfitury |
| Zupy i sosy | Chude, jarzynowe czyste np. pomidorowa, grzybowa, czerwony barszcz, chudy rosół, mleczne na mleku odtłuszczonym, w ogr. ilości podprawiane zawiesinami sosy na wywarach z warzyw w ogr. ilościach | Na wywarach mięsnych, kostnych, tłuste, zagęszczone zasmażką, z dużą ilością śmietany, owocowe z cukrem sosy zawiesiste, tłuste, esencjonalne, słodkie |
| Dodatki do zup | W ogr. ilości: ryż brązowy , grzanki, kasze, makaron pełnoziarnisty, lane ciasto, ziemniaki, fasola, groch | Duże ilości pieczywa, makaronów, kasz, groszek ptysiowy, kluski francuskie, biszkoptowe |
| Mięso, drób, ryby | Mięso chude: cielęcina, jagnię, kurczak bez skóry, królik, indyk, chude ryby, potrawy gotowane, pieczone w folii, pergaminie, duszone bez tłuszczu, w ograniczonej ilości: młoda wołowina, konina, polędwica wieprzowa i dziczyzna | Tłuste gatunki: wieprzowina, baranina, podroby, gęsi, kaczki, potrawy nasiąknięte tłuszczem, smażone, pieczone, duszone w sposób tradycyjny, |
| Potrawy półmięsne i bezmięsne | Budynie z mięsa i warzyw, z sera, warzywa faszerowane mięsem, w ogr. ilości budynie z kasz, makaronów, zapiekanki, risotto, pierogi z mięsem | Potrawy z dodatkiem cukru, np. knedle, naleśniki, pierogi, potrawy smażone, owoce smażone w cieście, placki ziemniaczane |
| Warzywa i owoce | Warzywa świeże i mrożone, w ogr. ilości groch, fasola, groch zielony konserwowy, kukurydza grejpfruty, jabłka, wiśnie, czereśnie, morele, maliny, porzeczki, pomarańcze, mandarynki, ananasy, poziomki, w ogr. ilości: winogrona, banany, brzoskwinie, śliwki, gruszki, mango, porzeczki czarne, owoce suszone | Stare, surówki i warzywa gotowane z dodatkiem majonezu, śmietany, żółtek owoce w syropach, kompoty z cukrem, sałatki owocowe z cukrem, galaretki ze śmietaną i cukrem |
| Ziemniaki | Gotowane, pieczone | Smażone: frytki, krążki, chipsy ziemniaczane, pyzy |
| Desery | Kompoty, kisiele, galaretki ze słodzikiem, leguminy z serka homogenizowanego, owoce z serkiem, jabłka pieczone z pianą z białek, surówki owocowe, desery na chudym mleku, sernik na zimno ze słodzikiem, w ogr. ilościach: ciasta z małą ilością tłuszczu i cukru lub ze słodzikiem | Wszystkie desery z cukrem i miodem np. galaretki, kremy, kompoty, leguminy, marmolady, wszystkie produkty z dużą ilością tłuszczu i cukru np.: ciasta, torty, faworki, pączki, chałwa, czekolada, orzechy |
| Przyprawy | Łagodne, jak: sok z cytryny, kwasek cytrynowy, koperek zielony, pietruszka, czosnek, cebula, jarzynka, kminek, majeranek, bazylia, w ogr. ilości: gałka muszkatołowa, liść laurowy, ziele angielskie, sól, ocet winny, curry, tymianek, oregano, vegeta, papryka słodka, pieprz ziołowy, | Bardzo ostre, papryka ostra, ocet, chili, musztarda, pieprz w większych ilościach |
Opracowano na podstawie „DIETETYKA Żywienie zdrowego i chorego człowieka”
H. Ciborowska, A. Rudnicka