04 Dieta łatwostrawna niskobiałkowa (dieta przy niewydolności nerek)
Założenia diety:
Energia kcal 2000
Białko g 40
Tłuszcz g 65-70
Węglowodany
przyswajalne g 310
Błonnik
pokarmowy g 25
Zastosowanie i cel diety
Dieta jest stosowana w chorobach nerek i wątroby przebiegających z niewydolnością tych narządów.
Zadaniem diety jest:
– zapobieganie wytwarzaniu toksycznych dla organizmu produktów przemiany białkowej,
– ochrona zmienionych chorobowo narządów,
– utrzymanie możliwie dobrego stanu odżywienia pacjenta przez dostarczenie potrzebnej energii i składników pokarmowych.
Charakterystyka diety
Charakterystyczną cechą tej diety jest zmniejszenie białka do granic tolerancji tego składnika przez chorego. Dieta niskobiałkowa dostarcza 30-40-50 g białka na dobę, czyli 0,6- 0,7 g/kg nmc.
Zapotrzebowanie energetyczne waha się w granicach 2000- 2500 kcal/dobę.
W diecie przy niewydolności nerek kalorie niebiałkowe pokrywają produkty węglowodanowe i tłuszczowe, natomiast przy niewydolności wątroby- głównie produkty węglowodanowe.
¾ ogólnej ilości białka powinno stanowić białko zwierzęce, a ¼ roślinne.
Wprowadzając do diety pieczywo niskobiałkowe zmniejszymy ilość białka o ok. 15 g.
W chorobach nerek tłuszcze nie wymagają ograniczenia, ale należy wybierać tłuszcze roślinne i z ryb morskich. Węglowodany mają pokryć ponad 60% zapotrzebowania energetycznego.
W wymienionych chorobach wskazana jest kontrola płynów i elektrolitów: fosforu, sodu, potasu, wapnia,żelaza.
Ilość płynów w diecie zależy od dobowej diurezy. Na ogół płyny się ogranicza.
Przy zmniejszonej diurezie należy wykluczyć produkty z dodatkiem soli np. wędliny, produkty i potrawy solone,pieczywo z dodatkiem soli (wyjątek- wielomocz).
W chorobach tych zachodzi potrzeba ograniczenia potasu do połowy normy. Warzywa i ziemniaki można gotować w dużej ilości wody, a wywar wyrzucać, w celu wypłukania jak największej ilości tego składnika. Ograniczyć produkty bogate w fosfor.
Diety niskobiałkowe nie zapewniają zapotrzebowania na wapń, żelazo, witaminy rozpuszczalne w wodzie, wit. D3. W razie potrzeby należy suplementować te składniki.
Potrawy przyrządza się metodą gotowania, duszenia, pieczenia bez tłuszczu. Podprawia zawiesiną z mąki i śmietany lub mleka, kefiru i jogurtu. Tłuszcz (masło, olej) dodawać do gotowych potraw. Wszystkie posiłki sporządzać bez dodatku soli, a dozwoloną jej ilość podawać osobno. W celu polepszenia smaku potraw można je zakwasić np. sokiem z cytryny, kwakiem cyt.,kwaśnym mlekiem, kiszonym żurkiem,serwatką. Smak potraw poprawią także przyprawy ziołowe: zielona pietruszka, koperek, seler naciowy, kminek, bazylia, melisa, mięta, estragon, kolendra, tymianek,majeranek a także słodka papryka, cynamon, wanilia. Ze względu na ograniczenie płynów zupy można z diety wykluczyć.
| Produkty i potrawy | Zalecane | Przeciwwskazane |
|---|---|---|
| Napoje | w umiarkowanych ilościach: herbata z cytryną, z mlekiem, kawa zbożowa z mlekiem, mleko, kefir, jogurt chudy, napoje owocowe, owocowo – warzywne, soki owocowo warzywne, koktajle w dozwolonej ilości płynów | kakao, płynna czekolada, napoje alkoholowe, kawa prawdziwa |
| Pieczywo | pszenne, niskobiałkowe, niskosodowe | zwykłe pieczywo, solone |
| Dodatki do pieczywa | masło, dżem, marmolada, miód, w ograniczonej ilości: ser twarogowy, serek homo, mięso gotowane, jaja, pasty serowo- warzywne, serowo- rybne, mięsno- jarzynowe | wędliny, konserwy, sery dojrzewające, żółte, topione, sery pleśniowe, ser Feta, sery typu Fromage, ryby wędzone, śledzie marynowane |
| Zupy i sosy gorące | zupy w ogr. ilościach: krupnik, jarzynowe z dozwolonych warzyw, przetarte owocowe, sosy łagodne, zaciągane żółtkiem, zaprawiane masłem, zagęszczone skrobią pszenną lub ziemniaczaną: koperkowy, cytrynowy, potrawkowy | na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, rosoły, buliony, kapuśniak, ogórkowa, z nasion i roślin strączkowych, zaprawiane mąką, kwaśną śmietaną, zasmażkami, sosy ostre na wywarach mięsnych, kostnych, grzybowych, zasmażane |
| Dodatki do zup | grzanki z pieczywa niskobiałkowego, ziemniaki, makarony z mąki niskobiałkowej, w ogr. ilościach: kasze, ryż | dodatki z jajami, mięsem, nasiona roślin strączkowych, jaja gotowane na twardo, kluski francuskie, groszek ptysiowy |
| Mięso, drób, wędliny | w umiarkowanych ilościach: cielęcina, młoda wołowina, królik, kurczak, indyk, chude ryby gotowane, dorsz, pstrąg, karmazyn, lin, okoń flądra, morszczuk, mintaj, płastuga, makrela, potrawy gotowane, duszone bez tłuszczu, potrawki, pulpety z dodatkiem skrobi lub pieczywa niskobiałkowego | wszystkie w większych ilościach, wieprzowina, baranina, gęsi, kaczki, tłuste ryby: węgorz, leszcz, łosoś, sum, potrawy smażone, pieczone, duszone w sposób konwencjonalny, marynowane, wędzone |
| Potrawy półmięsne i bezmięsne | budynie z mięsa gotowanego, kasz, i warzyw, risotto z warzywami, ryż z jabłkami | bigos, fasola po bretońsku, potrawy smażone na tłuszczu, krokiety, kotlety |
| Tłuszcze | masło, oleje: słonecznikowy, rzepakowy, oliwa z oliwek, margaryny miękkie | smalec, łój, słonina, boczek, margaryny twarde, kwaśna śmietana |
| Warzywa | W umiarkowanych ilościach; pomidory bez skórki, marchew, dynia, buraki, kabaczek, szparagi, pietruszka, seler, szpinak, zielona sałata, cykoria, rabarbar, fasolka szparagowa, groszek zielony kalafior, brokuły gotowane, rozdrobnione, w formie puree z masłem, drobno starte surówki, | kiszonki, konserwowane octem, warzywa solone, nasiona roślin strączkowych, ogórki, czosnek, brukiew, rzepa, kalarepa, zasmażane, grubo starte surówki |
| Ziemniaki | gotowane, w postaci puree | smażone, frytki, placki, pyzy |
| Owoce | w umiarkowanych ilościach: jagodowe, cytrusowe, jabłka, morele, brzoskwinie, winogrona bez pestek, wiśnie, morele, kiwi, śliwki | niedojrzałe, suszone, gruszki, daktyle, czereśnie, kawon, marynowane |
| Desery | kisiel z dozwolonych owoców, galaretki, ciasta ze skrobi ziemniaczanej i pszennej | tłuste kremy z używkami, desery z przeciwwskazanych owoców z czekoladą, z orzechami, ciasta |
| Przyprawy | sok z cytryny, kwasek cytrynowy, cukier, pietruszka, zielony koperek, majeranek, rzeżucha, kminek, melisa, papryka słodka, estragon, bazylia, tymianek, wanilia, cynamon | ocet, pieprz, musztarda, papryka ostra, chrzan, maggi, kostki bulionowe, ziele angielskie, liść laurowy |
Opracowano na podstawie „DIETETYKA Żywienie zdrowego i chorego człowieka”
H. Ciborowska, A. Rudnicka